Radioterapia

RadioterapiaOceń:

Na czym polega radioterapia?

Radioterapia, czyli leczenie napromienianiem, jest jedną z trzech najważniejszych metod leczenia nowotworów złośliwych (obok leczenia chirurgicznego i chemioterapii). W ramach radioterapii do zniszczenia komórek nowotworowych wykorzystuje się promieniowanie jonizujące. Promieniowanie wykorzystywane w radioterapii jest podobne do wykorzystywanego podczas zwykłego prześwietlenia promieniami Roentgena, jednak w trakcie radioterapii stosuje się dużo większe dawki promieniowania przez dłuższy czas. Obecnie w ramach radioterapii stosuje się wiele nowych, niedawno opracowanych metod leczenia, z wykorzystaniem różnych źródeł promieniowania jonizującego.

Promieniowanie jonizujące wywołuje w komórkach szereg zmian prowadzących do ich śmierci, co w efekcie prowadzi do zmniejszenia guza i powstania zwłóknienia w tkance zdrowej, ale może także spowodować rozwój wtórnego nowotworu popromiennego, promieniowanie działa bowiem w jednakowym stopniu na komórki nowotworowe (co jest działaniem pożądanym), jak i na komórki zdrowe (co jest działaniem niepożądanym, wywołującym efekty uboczne i powikłania).

W pionierskim okresie radioterapii stosowano duże jednorazowe dawki promieniowania, co prowadziło do wyleczenia nowotworu, ale wiązało się z bardzo rozległą martwicą okolicznych zdrowych tkanek, trudnymi do opanowania krwotokami wskutek zniszczenia ściany naczyń krwionośnych i innymi poważnymi powikłaniami. Aby temu zaradzić, wprowadzono metodę dzielenia całkowitej dawki promieniowania na dawki mniejsze, ale częściej podawane (czyli tzw. frakcjonowanie dawki). Dzięki temu udało się zachować ten sam efekt leczniczy przy zminimalizowaniu działań niepożądanych. Opracowanie frakcjonowania dawki legło u podstaw nowoczesnej radioterapii, która jest obecnie bezpieczną i bardzo skuteczną metodą leczenia wielu nowotworów złośliwych.

Radioterapię wykorzystuje się zazwyczaj w skojarzeniu z innymi metodami leczenia (chemioterapią i chirurgią), ale może być ona stosowana również jako jedyny sposób leczenia (np. w przypadku niektórych nowotworów skóry, raka płuca, raka przełyku albo raka krtani). Ponieważ promieniowanie działa w takim samym stopniu na nowotwór, jak i na zdrowe tkanki organizmu, najważniejszym problemem w leczeniu napromienianiem jest dokładne zaplanowanie dawki promieniowania i dostarczenie jej w możliwie ściśle ograniczoną strefę choroby, a także ochrona przed promieniowaniem tkanek zdrowych. Radioterapię można, jak już wspomniano, stosować jako jedyny sposób leczenia (np. w przypadku raka krtani) albo w połączeniu z chemioterapią – takie leczenie jest skuteczne na przykład u chorych na raka odbytu: skojarzenie radioterapii i chemioterapii daje bardzo dobre wyniki, umożliwiając uniknięcie operacji, która musiałby polegać na wycięciu odbytu i wytworzeniu przetoki kałowej („sztucznego odbytu”) na brzuchu.

Radioterapię można również stosować przed operacją (np. w przypadku raka odbytnicy w celu redukcji rozmiarów guza i zmniejszenia prawdopodobieństwa nawrotu choroby po leczeniu) albo po operacji (np. w przypadku raka piersi w celu dodatkowego „wyjałowienia” operowanej okolicy z komórek nowotworu, które mogły pozostać po operacji).

Jakie są rodzaje radioterapii?

Istnieją dwa podstawowe rodzaje radioterapii: radioterapia ze źródeł zewnętrznych oraz brachyterapia.

Radioterapia ze źródeł zewnętrznych polega na wykorzystaniu źródła promieniowania jonizującego (najczęściej fotonów lub elektronów) położonego poza ciałem chorego i prowadzeniu leczenia z odległości kilkudziesięciu centymetrów. Wydobywające się ze źródła promieniowanie jest skierowane na chorą okolicę ciała. Natomiast podczas brachyterapii źródło promieniowania jest wprowadzane za pomocą odpowiedniego urządzenia (prowadnicy, tuby, igły lub kapsułki) do wnętrza ciała, w obręb chorego narządu (np. gruczołu krokowego), gdzie pozostaje przez czas konieczny do zniszczenia nowotworu.

Jakie są powikłania radioterapii?

Powikłania napromieniania są na ogół ograniczone do okolicy napromienianej. W przypadku chorych, u których napromieniane są nowotwory jamy brzusznej, mogą się dodatkowo pojawić nudności i wymioty, a przypadku napromieniania narządów miednicy biegunka.

Częste powikłania miejscowe to:

  • zaczerwienienie skóry,
  • uczucie zmęczenia,
  • utrata apetytu,
  • utrata włosów w okolicy napromienianej.

Ogólnie rzecz ujmując, powikłania radioterapii można podzielić na wczesne i późne. Powikłania wczesne:

  • pojawienie się tzw. pajączków skórnych na skórze napromienianej,
  • niepłodność (zarówno u mężczyzn, jak i kobiet, przy czym powikłanie to może mieć charakter odwracalny lub stały),
  • zwłóknienie skóry, charakteryzujące się brzydkimi, przerośniętymi bliznami,
  • zwłóknienie i zanik nerek,
  • marskość wątroby,
  • niedrożność jelit,
  • martwica mózgu,
  • martwica rdzenia kręgowego,
  • tamponada serca prowadząca do zgonu.

Powikłania późne:

  • efekt teratogenny u płodu (tj. wady rozwojowe),
  • zwiększenie ryzyka wystąpienia innych nowotworów złośliwych (tzw. nowotworów popromiennych: białaczki, raka piersi, raka tarczycy, raka ślinianek, raka jelita grubego, raka żołądka, raka wątroby, raka jajnika i raka skóry; przy czym czas do ujawnienia nowotworów wtórnych wynosi około 10 lat dla białaczki i 20 lat dla innych nowotworów),
  • rozwój nowotworów wtórnych w obszarze napromieniania (raka odbytnicy, raka pęcherza moczowego, raka macicy, mięsaków kości).

Trzeba podkreślić, że powikłania te, aczkolwiek możliwe, nie umniejszają faktu, że radioterapia jest skuteczną i bezpieczną metodą leczenia wielu nowotworów złośliwych. Każda metoda stosowana w leczeniu ludzi wiąże się z różnymi działaniami niepożądanymi, ale skrupulatne badania naukowe i staranne monitorowanie jakości leczenia sprawiają, że korzyści osiągane z leczenia znacznie przewyższają ryzyko z nim związane.

Co to jest symulacja leczenia?

Przed rozpoczęciem leczenia napromienianiem konieczne jest zaplanowanie leczenia (symulacja leczenia). W czasie tej procedury wykonuje się badania obrazowe (głównie tomografię komputerową), aby precyzyjnie określić położenie guza, wyznaczyć okolicę, która powinna być objęta działaniem promieniowania, zaplanować rozkład dawek promieniowania z uwzględnieniem narządów zdrowych, które trzeba oszczędzić i osłonić. Aby pomiary i plany przygotowane podczas symulacji leczenia były przydatne, konieczne jest trwałe oznaczenie punktów orientacyjnych na skórze pacjenta – w tym celu często tatuuje się niewielkie (2–3 mm) kropki na skórze. Stosuje się także specjalne urządzenia z tworzyw sztucznych, wykonywane indywidualnie dla każdego chorego, zapewniające powtarzalne ułożenie ciała podczas sesji radioterapii. Po zakończeniu symulacji właściwe leczenie (napromienianie) zaczyna się zwykle w ciągu kilku dni.

Jak często przeprowadza się napromienianie jednego chorego?

Częstotliwość oraz długość leczenia napromienianiem zależy od rodzaju i lokalizacji nowotworu oraz od przyjętego schematu leczenia (może być różny w zależności od zastosowania innych technik, takich jak chirurgia i chemioterapia). Zazwyczaj napromienianie przeprowadza się od poniedziałku do piątku. Całe leczenie trwa na ogół 5–7 tygodni, a jednorazowa standardowa dawka (frakcja) wynosi ok. 2 greje (Gy). Obecnie stosuje się wiele innych sposobów dzielenia całkowitej dawki promieniowania, jednak szczegółowe omówienie tych metod znacznie przekracza ramy niniejszego tekstu.

Czy w czasie napromieniania będą mi towarzyszyli lekarz albo pielęgniarka?

Podczas samej sesji napromieniania chory przebywa sam w pomieszczeniu, w którym przeprowadza się radioterapię (ze względu na konieczność ochrony przed promieniowaniem ściany są bardzo grube – pomieszczenie często nazywane jest „bunkrem”). Personel medyczny kontroluje stan pacjenta za pomocą urządzeń medycznych oraz kamer i ma z nim kontakt głosowy. Lekarze i technicy znajdują się pomieszczeniu obok, nadzorując cały proces leczenia. Personel medyczny nie może przebywać w pomieszczeniu, w którym przeprowadza się leczenie, ponieważ dawka promieniowania, jaką otrzymaliby podczas leczenia kolejnych chorych, byłaby zagrożeniem dla ich zdrowia i życia.

Data utworzenia: 30.04.2013
Udostępnij:

Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Rak piersi - NOWA KSIĄŻKA!

Najlepsi eksperci specjalizujący się w leczeniu raka piersi stworzyli wyczerpujący, przystępny oraz dający pacjentkom nadzieję i siłę przewodnik po współczesnych metodach terapeutycznych i rekonstrukcyjnych.
Więcej o książce

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Czym jest torbiel śródpiersia i jak się ją leczy?
    Otrzymałam wczoraj opis RM. Martwię się, gdyż zdiagnozowano torbiel śródpiersia. Wizytę u lekarza mam za kilka tygodni, a ja zastanawiam się, czy to coś poważnego i czy ewentualnie czeka mnie jakiś zabieg.
  • Czy zawodowe narażenie na chrom może przyczyniać się do rozwoju raka płuc?
    Od jakiegoś czasu w pracy mam styczność z pyłami powstałymi w wyniku szlifowania stali nierdzewnych/kwasoodpornych. Niestety z początku nie miałem pojęcia, iż zawierają one w sobie chrom, który jest bardzo toksyczny i przez pierwszy miesiąc nie stosowałem maski ochronnej. Czy istnieją jakieś metody skutecznego oczyszczania płuc/neutralizowania rakotwórczego działania chromu?

Bez znieczulenia

Blog Katarzyny Kubisiowskiej

  • Pielęgniarki

    Podziwiam pielęgniarki, bo podejmując każde radykalne działanie, skazują się na kubły pomyj wylewane na ich głowy. Plus drobne, choć istotne przekłamania: w mediach wysokości ich zarobków podawane są brutto.

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies