Rak tarczycy

Rak tarczycyOceń:
(3.68/5 z 22 ocen)
dr n. med. Beata Piwońska-Solska
Katedra i Klinika Endokrynologii CMUJ, Kraków
Rak tarczycy

Co to jest?

Tarczyca jest małym narządem położonym u podstawy szyi, składającym się z dwóch płatów połączonych cieśnią (ryc. 1.). Tarczyca zbudowana jest głównie z komórek pęcherzykowych tarczycy, w których produkowane są główne hormony tarczycy - tyroksyna (T4) i trijodotyronina (T3). Występują tu także nieliczne komórki okołopęcherzykowe (komórki C), które wytwarzają kalcytoninę, hormon który uczestniczy w regulacji stężenia wapnia we krwi.

Rak tarczycy jest złośliwym nowotworem, najczęściej wywodzącym się z komórek pęcherzykowych tarczycy. Rzadziej występuje rak rdzeniasty, który jest złośliwym nowotworem wywodzącym się z komórek C (komórek okołopęcherzykowych) wytwarzających kalcytoninę.

Z komórek pęcherzykowych tarczycy mogą wywodzić się różne typy raka. Zwykle (90–95%) są to wysokozróżnicowane nowotwory, o dobrym rokowaniu odległym. W grupie tej wyróżnia się dwie postaci raka – najczęstszą jest rak brodawkowaty, rzadszą rak pęcherzykowy. Mają one podobny przebieg kliniczny oraz stosowane leczenie.

Tarczyca
Ryc. 1. Położenie tarczycy

Odmienne są natomiast mechanizmy transformacji nowotworowej oraz częstość występowania w różnych regionach w zależności od dostępności jodu w pożywieniu. Postaci te różnią się także drogami szerzenia się nowotworu – rak brodawkowaty szerzy się głównie drogami chłonnymi dając przerzuty do węzłów chłonnych, natomiast rak pęcherzykowy szerzy się głównie naczyniami krwionośnymi dając przerzuty odłegłe.

Wywodzące się z komórek pęcherzykowych raki niskozróżnicowane lub niezróżnicowane (rak anaplastyczny), stanowią kilka procent przypadków (2-5%) nowotworów złośliwych tarczycy i charakteryzują się agresywnym przebiegiem klinicznym i złym rokowaniem.

Jakie są przyczyny i jak często występuje?

Rak tarczycy występuje rzadko; stanowi około 1 % wszystkich nowotworów złośliwych. Częstość jego występowania jest zróżnicowana geograficznie. Polska należy do krajów w których zapadalność na raka tarczycy jest stosunkowo niska (rocznie odnotowuje się około 1500–1800 nowych zachorowań).

Rak tarczycy może wystąpić w każdym wieku, ale najczęściej rozpoznaje się go u osób powyżej 40. rż.

Do czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju raka tarczycy zalicza się:

  • czynniki genetyczne
    Czynniki genetyczne odgrywają istotną rolę w rozwoju raka tarczycy. W przypadku raka pęcherzykowego i brodawkowatego występowanie raka tarczycy w rodzinie zwiększa ryzyko jego rozwoju około 4-krotnie.
    W raku rdzeniastym około 25 % przypadków to nowotwory dziedziczne.
  • promieniowanie jonizujące
    Radioterapia okolicy szyi w dzieciństwie (najczęściej z powodu chłoniaka) po 10-20 latach znacząco zwiększa ryzyko rozwoju raka tarczycy.
  • podaż jodu w diecie
    Zaobserwowano, że rak pęcherzykowy występuje częściej na obszarach niedoboru jodu, natomiast na obszarach o dobrym zaopatrzeniu w jod przeważa rak brodawkowaty.
  • płeć
    Ryzyko rozwoju raka tarczycy jest większe u kobiet, u których nowotwór ten występuje co najmniej 3 do 4 częściej w porównaniu do mężczyzn.

Jak się objawia rak tarczycy?

Często chory może nie odczuwać żadnych dolegliwości związanych z rakiem tarczycy.

Objawami, które mogą świadczyć o występowaniu raka tarczycy są:

  • guzek w tarczycy - twardy, nieruchomy, niebolesny, o nierównej powierzchni, zwłaszcza jeżeli szybko powiększa się
  • powiększenie obwodu szyi, zwłaszcza szybko narastające
  • powiększone i twarde węzły chłonne na szyi.

W miarę postępu choroby mogą pojawiać się objawy związane z naciekaniem sąsiadujących tkanek i objawy przerzutów odległych. Występują one przede wszystkim u chorych z rakiem anaplastycznym.

  • Ból szyi
  • ciągła i uporczywa chrypka
  • kłopoty z  przełykaniem lub oddychaniem
  • bóle kości i złamania patologiczne przy przerzutach do kości.

U chorych z rakiem rdzeniastym objawem charakterystycznym, ale rzadko występującym jest uporczywa biegunka.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

W razie pojawienia się wyżej wymienionych objawów choroby należy pilnie zgłosić się do lekarza endokrynologa (specjalisty w dziedzinie gruczołów wydzielania wewnętrznego i hormonów), który zleci wykonanie badań potwierdzających rozpoznanie.

Jak lekarz ustala diagnozę?

W trakcie wizyty lekarz przeprowadza wywiad chorobowy uwzględniający obecność u pacjenta czynników ryzyka raka tarczycy. Następnie bada palpacyjnie szyję pacjenta, oceniając wielkość tarczycy; obecność, wielkość, twardość i ruchomość guzków oraz przeprowadza badanie węzłów chłonnych szyi.


Ryc. 2. Rak tarczycy widoczny w badaniu USG

Kolejnym badaniem jest badanie USG tarczycy i węzłów chłonnych. Badanie to pozwala na dokładną ocenę wielkości i budowy tarczycy, ocenę wielkości i cech stwierdzanych guzków oraz ocenę węzłów chłonnych.

Na podstawie badania USG nie można jednak jednoznacznie ocenić, czy zmiana jest łagodna czy złośliwa. W przypadku obecności kilku guzków w tarczycy, na podstawie obrazu ultrasonograficznego poszczególnych guzków wybiera się do biopsji cienkoigłowej zmiany najbardziej „podejrzane” o raka (nie musi to być zmiana największa).

Wczesne rozpoznanie raka możliwe jest wyłącznie na podstawie badania cytologicznego materiału pobranego podczas cienkoigłowej biopsji guzka tarczycy.

Na podstawie wykonanej biopsji można rozpoznać raka brodawkowatego, anaplastycznego i rdzeniastego. Nie można jednak natomiast rozpoznać raka pęcherzykowego. Wynik biopsji może jedynie wskazywać na podejrzenie nowotworu pęcherzykowego; konieczne jest wówczas leczenie operacyjne i dokładne badanie histopatologiczne.

Nie ma dostępnych badań laboratoryjnych, które byłyby przydatne w przedoperacyjnym rozpoznawaniu raka tarczycy wywodzącego się z komórek pęcherzykowych.

W przypadku podejrzenia raka rdzeniastego zaleca się oznaczenie kalcytoniny, która jest czułym markerem obecności tego nowotworu.

Jakie są sposoby leczenia?

Leczenie chirurgiczne

Podstawową metodą leczenia raka tarczycy jest całkowite usunięcie tarczycy, któremu zwykle towarzyszy wycięcie okolicznych węzłów chłonnych szyjnych. W szczególnych sytuacjach, lekarz chirurg może podjąć decyzję o częściowej operacji, np. usunięcie jednego płata.

Powikłaniem tego leczenia może być przejściowa lub trwała niedoczynność przytarczyc, powodująca hipokalcemię i objawy tężyczki lub uszkodzenie nerwu krtaniowego wstecznego (chrypka lub bezgłos, duszność).

Leczenie jodem promieniotwórczym

W przypadku raka zróżnicowanego (czyli raka brodawkowatego lub pęcherzykowego) po leczeniu chirurgicznym dodatkowo w większości przypadków zaleca się uzupełniające leczenie jodem promieniotwórczym.

Leczenie uzupełniające przeprowadza się zwykle po 1-3 miesiącach po operacji. U chorych ze stwierdzonym przerzutami leczenie jodem promieniotwórczym powtarza się co 6 miesięcy, aż do czasu uzyskania remisji, utraty jodochwytności ognisk nowotworu (co powoduje brak skuteczności tego leczenia) lub stwierdzenia progresji choroby pomimo leczenia.

Leczenie jodem promieniotwórczym jest leczeniem bezpiecznym. Najczęstszymi powikłaniami są: krótkotrwałe zapalenie ślinianek i tarczycy oraz nudności i wymioty, Przeciwskazaniem do leczenia jest ciąża i karmienie piersią. W trakcie i po terapii zaleca się stosowanie antykoncepcji do 12 miesięcy u kobiet i do 6 miesięcy u mężczyzn. Jednorazowe leczenie raka jodem promieniotwórczym nie powoduje zmniejszenia płodności.

Leczenie jodem promieniotwórczym nie jest zalecane u chorych z rakiem anaplastycznym lub rakiem rdzeniastym.

Teleradioterapia na obszar szyi i śródpiersia

U chorych na zróżnicowanego raka tarczycy jest wykorzystywana w szczególnych sytuacjach.

Wykorzystywana jest także u chorych z rakiem anaplastycznym i u chorych po nieradykalnej operacji raka rdzeniastego.

Farmakoterapia

Lewotyroksyna

Stosowanie lewotyroksyny w celu uzupełnienia niedoboru hormonów (substytucja) zaleca się u wszystkich chorych na raka tarczycy po zabiegu usunięcia tarczycy.

U chorych na zróżnicowanego raka tarczycy (rak bradowakowaty lub pęcherzykowaty, po operacji i leczeniu jodem promieniotwórczym) zaleca się stosowanie lewotyroksyny w dawce powodującej niewielki nadmiar hormonu wywołujący zahamowanie TSH (jako czynnika mającego odpowiadać za rozwój przerzutów). Odpowiednią dawkę lewotyroksyny ustala endokrynolog-onkolog.

Chemioterapia

Chemioterapii nie stosuje się u wszystkich chorych z rakiem tarczycy. Chemioterapię można stosować w wybranych przypadkach – decyzję podejmuje onkolog.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Rokowanie w raku tarczycy zależy od typu raka, stopnia jego zaawansowania w chwili rozpoznania oraz zastosowania właściwego leczenia.

Rokowanie u chorych ze zróżnicowanym rakiem tarczycy, po właściwym leczeniu (operacyjnym i uzupełniającym leczeniu jodem promieniotwórczym) jest bardzo dobre. 10-letnie przeżycie w raku brodawkowatym wynosi ponad 90%, w raku pęcherzykowym 85 do 90%. W przypadku chorych z nowotworem o niskim stopniu zaawansowania (małe zmiany ograniczone do tarczycy) możliwe jest całkowite wyleczenie.

Rak niezróżnicowy charakteryzuje się agresywnym przebiegiem i bardzo złym rokowaniem. Od pojawienia się pierwszych objawów do zgonu, niezależnie od podjętego leczenia, mija zwykle nie więcej niż 6 do 12 miesięcy.

W raku rdzeniastym właściwie leczonym dziesięcioletnie przeżycie wynosi 80 do 90%. Natomiast przy braku właściego leczenia przebieg jest niekorzystny z rozsiewem choroby i zgonem zwykle w ciągu kilku lat od rozpoznania choroby.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Chorzy ze zróżnicowanym rakiem tarczycy po leczeniu operacyjnym i leczeniu jodem promieniotwórczym wymagają stałego leczenia lewotyroksyną oraz regularnych badań kontrolnych.

Pierwsza ocena skuteczności leczenia zalecana jest 6 do 12 miesięcy po leczeniu jodem radioaktywnym. Wykonywane jest wówczas badanie USG tarczycy, ocena stężenia tyreoglobuliny i scyntygrafia całego ciała w warunkach stymulacji TSH (przy użyciu tyreotropiny alfa lub odstawieniu lewotyroksyny). Oznacza się także poziom przeciwciał antytyreoglobulinowych. Jeżeli wyniki badań są prawidłowe, kolejne kontrole obejmujące zwykle badanie USG tarczycy, ocenę stężenia TSH i tyreoglobuliny przeprowadza się co 6 miesięcy, a po 5 latach co rok.

U chorych z rakiem rdzeniastym tarczycy do oceny skuteczności leczenia i monitorowania remisji choroby po zabiegu operacyjnym wykorzystuje się ocenę stężenia kalcytoniny.

U każdego chorego ze stwierdzonym rakiem rdzeniastym wykonuje się także badania genetyczne mające na celu poszukiwanie mutacji genów charakterystycznych dla dziedzicznych postaci raka rdzeniastego. W przypadku jej potwierdzenia, badania genetyczne w kierunku raka rdzeniastego wykonywane są u członków rodziny chorego.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

W ramach prozdrowotnego trybu życia należy zadbać o dostarczanie organizmowi odpowiedniej ilości jodu w diecie. W Polsce wprowadzono obowiązek jodowania soli kuchennej, dzięki czemu większość ludzi przyjmuje odpowiednią ilość jodu. Ponadto zgodnie z programami profilaktycznymi obok obligatoryjnego jodowania soli kuchennej zaleca się spożywanie pokarmów bogatych w jod (m.in. ryb morskich) oraz przyjmowanie przez kobiety ciężarne i karmiące piersią jodu w postaci preparatów doustnych.

Odpowiednia podaż jodu zmniejsza ryzyko rozwoju wola miąższowego i guzków tarczycy oraz raka pęcherzykowego.

Drugim ważnym czynnikiem, który można modyfikować, jest zaprzestanie palenia papierosów, stwierdzono bowiem związek między paleniem papierosów a rozwojem guzków tarczycy.

Data utworzenia: 05.02.2013
Rak tarczycyOceń:
(3.68/5 z 22 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • anka
      2017-10-08 10:03
      jak mam biopsje nowotwor złosliwy ico dalej ankaodpowiedz
      • lena
        2017-10-25 12:59
        Anka, ja mam guzek (III Bethesda) , jakie miałaś objawy? ja nie wiem co mam robić, lekarze sugerują wycięcie tarczycy dla bezpieczeństwaodpowiedz
      • Weronika
        2017-10-08 21:12
        a jak rodzaj?odpowiedz
    • ZOSIA
      2017-03-06 17:51
      Witam....Moj tata ma anapastyczny rak tarczycy od listopada z przerzutami teraz do glowy...Jest juz po radiotarapi i czy ktos mial do czynienia z tym typem raka?odpowiedz
      • e.n
        2017-11-03 20:20
        nie chcę martwić ale chyba wiesz że anaplastyczny jest najgorszym z pozostałych odmian raka tarczycy. Od momentu rozpoznania rokowania są bardzo złe. Ale jak mówią nadzieja umiera ostatnia. Sama borykam się z rrt :(odpowiedz
      • Magda
        2017-03-31 19:44
        Witam. Mój tata tak samo od listopada choruje na tą samą chorobę i również ma przeżuty do głowy. Właśnie też jest po radioterapii, słabnie w oczach, nie mam pojęcia jak mu pomóc :( czym wspomagać organizm. A czy Twój tata też ma założoną rurkę tracheostomijną ?odpowiedz
    • Karolina
      2017-02-01 15:24
      Witam, mój mąż ma raka pęcherzykowatego, jest już po operacji, ponad pół roku. Miał zacząć przyjmować radioterapie jodem, ae niestety poziom hormonu tsh na to nie pozwala. Co robić dalej? Czekać aż się obniży? Jakieś dodatkowe badania? Miał ktoś może podobną sytuację? Proszę o pomoc, nie wiemy co robic.odpowiedz
      • Jejej w
        2017-08-24 23:48
        Im szybsze podanie jodu po operacji tym lepsze rokowania do wyleczeniaodpowiedz
      • ola
        2017-03-02 00:09
        lekarz wie co robic,nie robia nic tylko zalecaja kontrole,ja miałam co2m-ce,az w koncu mam odpowiednie tsh,i jestem juz po biopsji,czekam na wyniki i bede miała podjete leczenie jodem,ja tak jezdziłam 2 lata ,na kontrole. zawsze miałam za niskie hormony,teraz mam je w normie.nie panikowac,mozna pic olej z czarnuszki i jesc nasiona czarnuszki,niektorzy mówia ze im pomaga i leczy,ja zaczne to stosowac teraz,jesli nie pomoze to napewno nie zaszkodzi.odpowiedz
    • Aneri
      2017-01-10 20:41
      Witaj Dani, u mnie wykryto rdzeniaka w maju 2015 z przerzutami do węzła chłonnego (kacytonina prawie 500), usunięto mi tarczycę i węzeł -po operacji kacytonina spadła chyba do 1. Komfort życia obniżył się ale żyję!!! To co opisujesz nie musi nic oznaczać. Każdy reaguje indywidualnie. Nie wolno panikować i nie wolno poddawać się!!! Ściskam Was i nie dajcie się rakowi!!! Nie jest tego wart! (Teraz mam 42 lat)odpowiedz
      • Gosia
        2017-08-29 14:48
        Pod koniec lipca wykryli u mnie raka rdzeniastego tarczycy i bardzo szybko mnie zooperowali, mialam bardzo rozlegla operacje 11godzin gdyz zajal on struny glosowe oraz liczne wezly chlonne. Poziom kalcytoniny przed operacja byl ponad 3tys a po operacji 89. Po badaniu histopatologicznym okazalo sie ze w tarczycy byl tez rak brodawkowy, ale to ten pierwszy zrobil liczne przerzutyodpowiedz
      • martyna
        2017-02-19 09:12
        U mnie kacytonina przed operacja była 260 a po spadła do 6. Również miałam raka rdzeniate go. W marcu będę miała kontrolę kacytoniny. Ile razy do roku po operacji powinno sie monitorowac kacytonine i czy powinno sie jeszcze jakies dodatkowe badania zrobic? Mam 24 lata martinavonk@wp.plodpowiedz
    • Dani
      2016-12-04 08:22
      Maz (58 lat) ma raka tarczycy rdzeniastego, wykryty w poczatkowym stadium(48 kaltocyniny).Jest po dwu op.- calkowite usuniecie tarczycy i po 2 dniach usunieto mu 21 wezlow chlonnych, w jednym tylko znaleziono komorki nowotworowe, poziom kaltocyniny spadl do 17, lecz 1,5 miesiaca po op znowu sie podwyzsza( ok 30), trzecia op wyznaczono na 12.01.2017, pierwsza byla 26.10.2016.Jest pod stala opieka endokrynologa, ktory pracuje w przychodni przy szpitalu, w ktorym odbyly sie operacje, regularnie ma badana krew, przyjmuje 4 razy dziennie wapno oraz L-Thyrox-150 mg raz dziennie,czy ktos ma podobne doswiadczenia? martwie sie bardzo, lekarze pocieszaja, ze tego rodzaju nowotwor wykryty w poczatkowym stadium(47 kaltocyniny)daje dobre rokowania, prosze o kilka slowodpowiedz
      • Gosia
        2017-08-29 14:53
        Ja przy raku rdzeniastym mialam bardzo rozlegla operacje, zeby miec pewnosc ze wszystko wygna, od tazu, trwala 11 godz i wycieli mi z prawej strony wezly chlonne 44, w tym zajetych rakiem bylo 18. Z lewej nie pamietam. A poziom kalcytoniny na start byl ponad 3tys, ponoperacji 89. Prosze byc dobrej mysli, lekarze wiedza co robiaodpowiedz
    • Kacha
      2016-11-06 15:37
      Moja mama ma raka tarczycy i przerzuty do kości. Jakie są rokowania. Jak ją zachęcić do leczenia. Ona ma dopiero 40 lat, ja mam 14 :/odpowiedz
      • kkk
        2016-11-06 23:17
        trzeba się pogodzić z tymodpowiedz
      • LUiza
        2016-11-06 21:34
        Jakiego ma raka podaj nazwe. pewnie pisze w badaniu.odpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Rak piersi - NOWA KSIĄŻKA!

Najlepsi eksperci specjalizujący się w leczeniu raka piersi stworzyli wyczerpujący, przystępny oraz dający pacjentkom nadzieję i siłę przewodnik po współczesnych metodach terapeutycznych i rekonstrukcyjnych.
Więcej o książce

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Czym jest torbiel śródpiersia i jak się ją leczy?
    Otrzymałam wczoraj opis RM. Martwię się, gdyż zdiagnozowano torbiel śródpiersia. Wizytę u lekarza mam za kilka tygodni, a ja zastanawiam się, czy to coś poważnego i czy ewentualnie czeka mnie jakiś zabieg.
  • Czy zawodowe narażenie na chrom może przyczyniać się do rozwoju raka płuc?
    Od jakiegoś czasu w pracy mam styczność z pyłami powstałymi w wyniku szlifowania stali nierdzewnych/kwasoodpornych. Niestety z początku nie miałem pojęcia, iż zawierają one w sobie chrom, który jest bardzo toksyczny i przez pierwszy miesiąc nie stosowałem maski ochronnej. Czy istnieją jakieś metody skutecznego oczyszczania płuc/neutralizowania rakotwórczego działania chromu?

Bez znieczulenia

Blog Katarzyny Kubisiowskiej

Wojna o piersi, wojna o bliskość

Bratowa powiedziała: „Nie możesz mieć w domu ani jednej buteleczki.” Była matką z dorobkiem, odchowała trzech synów. A ja kompletnie zielona pierworódka. Więc jej posłuchałam. Choć nie bez wątpliwości. Gdy ze zdumieniem spojrzałam na swoje drobne piersi, przemknęło mi przez głowę, że to się udać nie może.

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies